پژوهش های کاربردی مهندسی منابع طبیعی

پژوهش های کاربردی مهندسی منابع طبیعی

راهبردهای خودتنظیمی، چالش‌های تاب‌آوری و گذار از تئوری به اجرا در احیای بوم‌شناختی جنگل‌های زاگرس

نوع مقاله : Original Article

نویسندگان
1 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه
2 دانشگاه لرستان، گروه علوم و مهندسی محیط زیست
چکیده
جنگل‌های زاگرس به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بوم‌سازگان‌های جنگلی ایران، در دهه‌های اخیر با مشکلات جدی تخریب، زوال و کاهش کارکردهای بوم‌شناختی مواجه شده‌اند. این جنگل‌ها که بخش بزرگی از پوشش گیاهی کشور را تشکیل می‌دهند، به دلیل عوامل متعددی مانند خشکسالی‌های مکرر، آفات و بیماری‌ها، بهره‌برداری غیرمجاز و تغییر کاربری اراضی، به شدت آسیب دیده‌اند و بخش قابل توجهی از آن‌ها دچار نابودی شده است. این وضعیت بحرانی علاوه بر تهدید تنوع زیستی، موجب کاهش منابع آب، فرسایش خاک و کاهش کیفیت زندگی جوامع محلی شده است. در این میان، احیای جنگل‌های زاگرس به‌عنوان راهکاری حیاتی برای بازگرداندن پایداری بوم‌شناختی، اقتصادی و اجتماعی مطرح شده است. با این حال، اجرای طرح‌های احیا با چالش‌های نهادی و اجتماعی متعددی روبرو است؛ از جمله ضعف حکمرانی مشارکتی، کمبود منابع مالی، و فشارهای اقتصادی بر جوامع محلی که گاه منجر به بهره‌برداری ناپایدار از جنگل‌ها می‌شود. نمونه‌هایی از تلاش‌های احیا شامل کاشت نهال‌های بومی، توسعه مناطق حفاظت‌شده و استفاده از فناوری‌های نوین برای کنترل آتش‌سوزی و آفات است که گام‌های مثبتی در جهت بازسازی این اکوسیستم‌ها به شمار می‌روند. برای موفقیت در احیای جنگل‌های زاگرس، لازم است رویکردی جامع و مکان‌محور اتخاذ شود که حکمرانی مشارکتی، تأمین پایداری مالی، آموزش و ارتقای آگاهی جوامع محلی و اجرای قوانین سختگیرانه‌تر را در بر گیرد. تنها با چنین رویکردی می‌توان از تخریب بیشتر جلوگیری کرد و زمینه‌های بازگشت سلامت و پایداری این بوم‌سازگان ارزشمند را فراهم نمود.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 13 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 18 اردیبهشت 1405
  • تاریخ اولین انتشار 30 اردیبهشت 1405
  • تاریخ انتشار 30 اردیبهشت 1405