1
گروه علوم و مهندسی شیلات، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان
2
گروه مهندسی شیلات، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه خاتم الانبیاء بهبهان
10.22034/arne.2026.1.1.1
چکیده
آلودگی فلزات سنگین تهدیدی جدی برای اکوسیستمهای آبی محسوب میشود که منجر به اختلال در رفتار ماهیان میگردد. این پژوهش به بررسی تأثیر مواجهه 96 ساعته با غلظتهای زیرکشنده سرب (Pb) و کادمیوم (Cd) بر رفتار شنای ماهی زبرا (Danio rerio) با استفاده از ارزیابیهای کمّی سینماتیکی و کیفی الگوی حرکتی پرداخته است. پارامترهای رفتاری شامل مسافت حرکت ، سرعت،سرعت زاویهای، فرکانس ضربههای دمی و الگوی شنای ماهیان با استفاده از نرمافزار ZebraZoom مورد سنجش قرار گرفتند. یافتهها نشان داد که هر دو فلز سنگین موجب تغییرات معنادار با الگوهای متمایزی در رفتار حرکتی ماهیان شدند. مواجهه با سرب منجر به کاهش مسافت حرکت و سرعت (نسبت به گروه کنترل) همراه با افزایش سرعت زاویهای گردید که نشاندهنده اختلال در جهت یابی فضایی بود. در مقابل، مواجهه با کادمیوم کاهش شدیدتری در معیارهای حرکتی و فرکانس ضربههای دمی ایجاد نمود که حاکی از اختلال در عملکرد عصبی-عضلانی میباشد. تحلیل مسیرهای حرکتی، الگوهای شنای حلقوی در ماهیان مواجهه یافته با سرب و حرکات منقطع با توقفهای مکرر در گروه کادمیوم را آشکار ساخت. این نتایج نشان میدهد که مواجهه با غلظت زیرکشنده سرب و کادمیوم موجب بروز تغییرات رفتاری خاص هر فلز در ماهی زبرا میشود که احتمالاً از طریق مکانیسمهای مسمومیت عصبی متفاوتی عمل میکنند. این مطالعه بر ارزش ترکیب تحلیلهای کمّی و کیفی رفتاری در ارزیابیهای اکوتوکسیکولوژیک تأکید داشته و پیشنهاد میکند که از تغییرات الگوهای رفتاری نیز در تشخیص اختلالات ناشی از مسمومیت با مواد سمی نیز استفاده گردد.
