پژوهش های کاربردی مهندسی منابع طبیعی

پژوهش های کاربردی مهندسی منابع طبیعی

بررسی اثر موقعیت شیب بر سطح بازیابی مشخصه‌های فیزیکی خاک‌های فشرده در اثر عملیات بهره‌برداری با استفاده از ماشین‌آلات چوبکشی زمین

نوع مقاله : Original Article

نویسندگان
گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران
10.22034.arne.2026.1.1.8
چکیده
هر گونه دخالت در اکوسیستم جنگل اگر به طور اصولی و معقولانه صورت نگیرد، سبب به هم خوردن تعادل اکوسیستم می‌شود. در این میان خاک جنگل که مبدا همه تحولات اساسی در جنگل است از اهمیت خاصی برخوردار است. خاک‌های جنگلی به‌دلیل داشتن موادآلی زیاد، دارای وزن مخصوص کم، خلل و فرج زیاد، نفوذپذیری زیاد و مقاومت کم هستند، در نتیجه نسبت به کوبیدگی و تنش‌های برشی حساس‌اند. کوبیدگی خاک عبارتی است که اغلب برای توضیح شرایط کلی در یک توده جنگلی بعد از عملیات چوبکشی استفاده می‌شود، اگر چه شرایط مختلفی شامل گلی و لغزنده شدن خاک، بهم خوردگی و جابجایی خاک ممکن است رخ دهد. در این تحقیق عوامل موقعیت شیب (یال، وسط شیب؛ شیب پشتی و پایین شیب؛ پنجۀ شیب) بر سرعت بازیابی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک، 4 سال پس از عملیات بهرهبرداری که در محل رد چرخهای ماشین در مقایسه با مناطق دست نخورده در جنگلهای هیرکانی شمال ایران طراحی شده بود، بررسی شد. خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاکهای فشرده در محل رد چرخهای ماشین تفاوتهای معنیداری در میان موقعیتهای شیب از خود نشان دادند. وزن مخصوص ظاهری، مقاومت به نفوذ، رطوبت خاک، پایداری کل و ماسه به‌طور معنیداری در موقعیت پایین شیب کمتر از مقادیر ثبت شده در موقعیتهای یال و وسط شیب بودند. بر عکس، تخلخل کل، تخلخل درشت، لای و رس در پایین شیب از موقعیت یال و وسط شیب بالاتر بودند. بالاترین سطوح بازیابی خصوصیات فیزیکی خاک در پایین شیب و بعد به‌ترتیب وسط شیب و در آخر در موقعیت یال یافت شدند. هرچند نتایج نشان داد که بازیابی کامل خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک در مقایسه با مناطق دست نخورده حتی بعد از یک دوره چهار ساله نیز محقق نشده است.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 08 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 08 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 22 خرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار 08 تیر 1405
  • تاریخ انتشار 08 تیر 1405