پژوهش های کاربردی مهندسی منابع طبیعی

پژوهش های کاربردی مهندسی منابع طبیعی

مدیریت گردشگری تجربه‌محور در مناطق حفاظت‌شده:تحلیل چالش‌ها و راهکارهای پایدار برای تلفیق حفاظت و آموزش (مطالعه موردی منطقه‌حفاظت‌شده قالیکوه)

نوع مقاله : Original Article

نویسندگان
1 گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد
2 گروه محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی و کویر‌شناسی، دانشگاه یزد
10.22034/arne.2026.1.1.6
چکیده
مناطق حفاظت‌شده به‌عنوان ارزشمندترین ذخایر تنوع‌زیستی، در کانون توجه رویکرد نوین «گردشگری تجربه‌محور» قرار دارند که گردشگر را از تماشاگرِ منفعل به کنشگریِ فعال در فرایند یادگیری و حفاظت ارتقا می‌دهد. با این حال، مدیریت همزمان توسعه گردشگری و صیانت اکولوژیک، همواره یکی از پیچیده‌ترین چالش‌ها بوده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل چالش‌ها و ارائه راهکارهای پایدار برای تلفیق حفاظت و آموزش در منطقه حفاظت‌شده قالیکوه، با رویکرد ترکیبی و تأکید بر ماتریس SWOT انجام شد. داده‌ها از طریق پرسشنامه (۳۸۴ گردشگر، ۵۰ عشایر و ۳۰ کارشناس)، مصاحبه با ۱۵ خبره و مشاهده میدانی گردآوری شد. یافته‌های ماتریس IFE (امتیاز ۳.۸۳) و EFE (امتیاز ۴.۴۷) نشان داد منطقه از وضعیت نسبتاً مطلوبی در بهره‌گیری از فرصت‌ها (حمایت قانونی ۰.۱۳ و افزایش تقاضا ۰.۱۲) و نقاط قوت (تنوع زیستی ۰.۱۲ و دانش بومی ۰.۱۰) برخوردار است، اما با ضعف‌هایی نظیر کمبود زیرساخت (۰.۱۴) و نبود نظارت بر ظرفیت برد (۰.۱۰) و تهدید چرای بی‌رویه دام (۰.۱۶) مواجه است. بر اساس ماتریس QSPM، راهبرد «طراحی مسیرهای گردشگری فصلی با مشارکت عشایر، توانمندسازی آنان به‌عنوان مفسران بومی و استقرار سیستم نظارت پویا بر ظرفیت برد» با امتیاز ۷.۴۲ به‌عنوان برترین راهبرد انتخاب شد. نتایج نشان می‌دهد قالیکوه با جاذبه‌های منحصربه‌فرد و حضور جوامع عشایری، ظرفیت تبدیل شدن به الگویی موفق در سطح کشور را دارد که نیازمند عزم مدیران، مشارکت جوامع محلی، توسعه زیرساخت‌های سبز و نظارت علمی بر اجرای راهبردهاست.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 06 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 06 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 20 خرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار 06 تیر 1405
  • تاریخ انتشار 06 تیر 1405